Deze uitspraak van de Rechtbank Noord-Nederland stamt uit 2021, maar is pas recentelijk gepubliceerd en interessant genoeg om hier te belichten.
UMCG Ambulancezorg onderhoudt een ambulancedienst met diverse standplaatsen in Friesland en op de Waddeneilanden Terschelling, Vlieland en Schiermonnikoog. Er zijn ongeveer 120 mensen bij UMCG Ambulancezorg in dienst in de zogenoemde Waddenpool. Dit zijn medewerkers die diensten draaien op de drie hiervoor genoemde Waddeneilanden.
Op Terschelling zijn altijd 2 ambulances 24/7 paraat met een bezetting van 1 chauffeur en 1 verpleegkundige. Op Vlieland en Schiermonnikoog is 1 ambulance 24/7 paraat.
Landelijke norm 24/7-beschikbaarheid ambulancedienst
Bij de 24/7-beschikbaarheid en -bereikbaarheid van een ambulancedienst geldt een landelijke (plan)norm. Die komt erop neer dat een ambulance bij spoed in 95% van de gevallen binnen 15 minuten ter plekke aanwezig moet zijn (de aanrijdtijd). Deze norm is gebaseerd op een jaargemiddelde.
De eilanders zijn de eisers in deze zaak. Zij werken allen bij UMCG Ambulancezorg als ambulancechauffeur of ambulanceverpleegkundige en draaien mee in de Waddenpool. De eilanders draaien, hoewel zij daartoe niet contractueel verplicht zijn, diensten op zowel het eiland als op de vaste wal.
Ongelijke invulling 24-uursdiensten vaste wal/eilanden
UMCG Ambulancezorg werkt met 24-uursdiensten. Op de vaste wal verblijven de medewerkers tijdens zo’n dienst 24 uur op de ambulancestandplaats, voor zover ze niet onderweg zijn met de ambulance. Medewerkers draaien een 12 uur parate dienst (arbeidstijd) en aansluitend een 12 uur aanwezigheidsdienst. De 24-uursdienst op de vaste wal wordt als één aanwezigheidsdienst beschouwd en geldt in ieder geval voor 17,7 uur als arbeidstijd.
De 24-uursdiensten op de eilanden Terschelling, Vlieland en Schiermonnikoog worden anders ingevuld dan op de vaste wal. Op de eilanden geldt een parate dienst van 12 uur arbeidstijd, gevolgd door 12 uur bereikbaarheidsdienst. Met de eilanders is afgesproken dat zij gedurende de laatste 12 uur thuis bereikbaar zijn.
Bereikbaarheidsdienst: gevolgen beloning en inzetbaarheid
Het door UMCG Ambulancezorg gehanteerde onderscheid in 24-uursdiensten op de wal en op het eiland heeft financiële gevolgen. Bij 24-uursdiensten op het eiland krijgen medewerkers namelijk 5,7 uur minder arbeidstijd vergoed.
Ook heeft het gevolgen voor de inzetbaarheid. Want een medewerker van UMCG Ambulancezorg kan bij een bereikbaarheidsdienst vaker worden ingeroosterd. Bij bereikbaarheidsdiensten is er namelijk geen sprake van verplichte rust, in tegenstelling tot aanwezigheidsdiensten.
Per saldo komt dit neer op ongelijke beloning van hetzelfde werk. Daardoor worden de eilanders min of meer gedwongen om 24-uursdiensten te draaien op de vaste wal in plaats van op de eilanden. Dit om een frequentere inzet op de eilanden te voorkomen om aan hun wekelijkse aantal uren te komen.
Matzak-arrest: thuiswachtdienst geldt als arbeidstijd
Om de vraag te beantwoorden of sprake is van arbeidstijd voor de eilanders, is het nodig te kijken naar (de overwegingen in) het Matzak-arrest. Het Hof van Justitie EU heeft in dit arrest, samengevat, het volgende geoordeeld.
De thuiswachtdienst (hier bereikbaarheidsdienst) die een werknemer verricht, waarbij hij verplicht is om binnen 8 minuten gehoor te geven aan oproepen van zijn werkgever waardoor zijn mogelijkheid om andere activiteiten te ondernemen zeer sterk wordt beperkt, moet als arbeidstijd worden aangemerkt.
De kantonrechter merkt daarbij op dat het niet zozeer gaat om de duur van de aanrijdtijd. Of die nu 8 of 15 minuten bedraagt, is niet zo relevant. Het gaat erom dat de werknemer, ondanks dat hij niet aanwezig hoeft te zijn op de werkplek, niet beschikt over een zekere vrijheid om te doen wat hij wil en waar hij wil. En dit is het geval wanneer hij op elk ogenblik een oproep kan krijgen om binnen een korte tijd aanwezig te zijn op de werkplek.
Bereikbaarheidsdienst belemmert sociaal verkeer
De vraag is dus of de eilanders, door de afspraak met UMCG Ambulancezorg om thuis bereikbaar te zijn, in objectieve zin worden beperkt om zich aan persoonlijke en sociale interesses te wijden.
De eilanders hebben tal van voorbeelden aangedragen die maken dat zij niet of nauwelijks andere activiteiten kunnen ondernemen tijdens hun bereikbaarheidsdienst. Zo moeten zij tijdens de bereikbaarheidsdienst nagenoeg constant hun uniformen dragen. Die moeten bovendien schoon, geur- en virusvrij zijn. De kantonrechter kan zich goed voorstellen dat dit alleen al tot de nodige praktische beperkingen leidt bij tal van activiteiten.
Dat de eilanders door de mogelijkheid van een oproep steeds dicht bij huis of bij de piketauto of e-bike moeten blijven, vormt eveneens een belemmering om iets te kunnen ondernemen gedurende hun bereikbaarheidsdienst.
De beslissing
Naar het oordeel van de kantonrechter is dan ook sprake van een objectieve beperking in de zin van het Matzak-arrest. De bereikbaarheidsdienst van de eilanders moet daarom als arbeidstijd worden aangemerkt. Ook al heeft dit financiële en roostertechnische gevolgen.
De kantonrechter verklaart voor recht dat de aan de eilanders opgedragen 24-uursdiensten op de Waddeneilanden gelden als arbeidstijd.
Bron: Rechtbank Noord-Nederland 16 februari 2021, ECLI:NL:RBNNE:2021:478
