Bij het opruimen van een kast ontdekt een medewerkster een snoertje dat bevestigd is aan een klein modelautootje. Het blijkt een verborgen camera te zijn. Later blijkt dat de betreffende werkgever diens medewerkers via een app op zijn telefoon controleert, omdat er een paar jaar eerder sprake was van diefstal binnen het bedrijf.
Het is een van de meldingen die Vakbond CNV kreeg via het meldpunt Camera's op de werkvloer. Alleen al in 2024 ontving CNV 175 meldingen en vragen over cameratoezicht op het werk. Na een onderzoek begin 2025 onder 2.100 CNV-leden, gaf een kwart van hen aan dat er op de werkvloer camera's hangen.
Strikte regels camera's op werk: privacy
Werkgevers mogen cameratoezicht gebruiken, maar daar zijn vanwege de privacy van werknemers strikte regels voor. "Door gebrek aan kennis bij werkgevers en leidinggevenden gaat het vaak mis", zegt woordvoerder Kees de Vos van Vakbond CNV. Arboprofessionals kunnen werkgevers daarin adviseren en begeleiden, meent hij. "Door heel goed uit te leggen wat cameratoezicht losmaakt bij medewerkers en wat juridisch wel en niet mag."
Camera's in een winkel of in een publieke ruimte van een organisatie kunnen vanuit oogpunt van veiligheid nuttig zijn, erkent De Vos. "Maar camera's zijn absoluut niet bedoeld om live te controleren hoe mensen het werk doen, instructies te geven of hen achteraf op basis van opnames aan te spreken op hun functioneren. Dat is in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) verboden. Een camera zorgt op die manier voor een onveilige werkplek voor werknemers, omdat ze continu op de vingers worden gekeken door iemand die ze niet zien. De werkgever is dan in overtreding", aldus de CNV-woordvoerder.
Wettelijke grondslag voor inzet camera's
Sander Flight is onderzoeker en adviseur, gespecialiseerd in cameratoezicht en privacy. Hij doet veel opdrachten voor de (semi)overheid. Ook hij ziet het aantal camera's toenemen. "Techniek wordt goedkoper, beter en toegankelijker. Kijk naar de toenemende inzet van bodycams om beroepsgroepen te beschermen. Maar daarmee film je ook je collega's. Als camera's gebruikt worden om te controleren of mensen zich aan afspraken houden, dan is het al snel een personeelsvolgsysteem."
Een werkgever die camera's wil inzetten, moet volgens hem rekening houden met de Grondwet, de Wet op de ondernemingsraden (WOR) en de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). "Een werkgever moet voor het gebruik van camera's een specifieke wettelijke grondslag hebben", zegt Flight. "In de Grondwet staat dat je geen inbreuk mag maken op iemands privacy, behalve als het bij wet geregeld is. Je moet ook een zwaarwegende reden hebben om iemand te filmen."
Die wettelijke basis is er bijvoorbeeld wel in justitiële inrichtingen of voor politie en gemeenten, zegt Flight. "Dat staat heel precies omschreven in de Gemeentewet, het Wetboek van Strafrecht en de Politiewet. In gevallen zonder een van deze wetten moet je je houden aan de algemene privacyregels. En je moet altijd eerst andere maatregelen proberen voordat je cameratoezicht inzet en de privacy inperkt. Als een werkgever dat uiteindelijk toch doet, moet die zich houden aan de AVG."
Instemming ondernemingsraad nodig
Voordat een werkgever camera's op de werkvloer aanzet, is er instemming nodig van de ondernemingsraad (or), benadrukt Flight. "Artikel 27 van de WOR verbiedt werkgevers het invoeren van systemen waarmee je de prestaties of aanwezigheid van medewerkers kan monitoren zonder instemming van de or.
Een werkgever moet dus eerst langs de or – ook als het helemaal niet de bedoeling is de camera's te gebruiken als personeelsvolgsysteem." Flight vergelijkt de inzet van camera's met het plaatsen van een pot snoep op het bureau van de werkgever. "Veel leidinggevenden kunnen de verleiding toch niet weerstaan om de beelden te bekijken – ook voor oneigenlijke doelen."
Eisen aan cameratoezicht vanuit de AVG
Een werkgever moet dus instemming hebben van de or én een grondslag hebben voor het plaatsen van camera's. Die grondslag kan volgens de AVG een 'gerechtvaardigd belang' zijn, bijvoorbeeld om diefstal te voorkomen of medewerkers en klanten te beschermen. De AVG noemt daarnaast andere regels waaraan de werkgever moet voldoen bij de invoering van cameratoezicht.
Cameratoezicht moet nog de enige mogelijkheid zijn, oftewel alle mogelijke andere maatregelen zijn niet toereikend gebleken om een situatie te verhelpen. De inzet van camera's dient ook transparant te zijn. Dat houdt in dat werknemers vooraf geïnformeerd dienen te worden, bijvoorbeeld met bordjes, waar camera's hangen en wat het doel is van het cameratoezicht.
De bewaartermijn van opnames is doorgaans 4 weken, maar bij een incident mogen beelden langer bewaard blijven tot het incident is afgerond. De werkgever dient verder te zorgen voor goede beveiliging van systemen en beelden en moet datalekken melden.
Bij hoogrisicoverwerkingen is DPIA nodig
Als er hoog privacyrisico is bij de gegevensverwerking, is volgens artikel 35 van de AVG een Data Protection Impact Assessement (DPIA) verplicht. Dat is in elk geval nodig bij structureel en langdurig toezicht en bij de inzet van een verborgen camera.
Volgens Sander Flight is de privacy-effectbeoordeling voor bedrijven niet altijd nodig. "Er zijn veel misverstanden over de DPIA. De Autoriteit Persoonsgegevens heeft een lijstje met hoogrisicoverwerkingen. Een DPIA is alleen verplicht als je grootschalig, ingrijpend of met een bijzonder doel gaat filmen en vooral in publiek toegankelijk gebied. Dat is in een bedrijf vaak niet aan de orde en dan is het risico niet hoog. Dan is dus ook geen DPIA nodig."
Verborgen camera's mogen alleen bij uitzondering
De regels voor de inzet van een verborgen camera zijn nog strikter. Heimelijk filmen is in bijna alle gevallen verboden en dat geldt zowel in openbare ruimtes als op de werkplek.
Maar er zijn uitzonderingen mogelijk, bijvoorbeeld als het gaat om concrete verdenking van diefstal of fraude. Een belangrijke voorwaarde is ook dat het mogelijk gebruik van een verborgen camera in het personeelsreglement staat. Daarnaast moet de or meestal akkoord gaan met de inzet van dit zware controlemiddel. En soms is het zelfs verplicht vooraf te overleggen met de Autoriteit Persoonsgegevens.
Camera's op werk? Check wat juridisch kan
Als een organisatie de privacyregels overtreedt, kunnen wij verschillende sancties opleggen, zegt Elizabeth Palandeng van de Autoriteit Persoonsgegevens. "Er kan een boete volgen. De hoogte daarvan hangt samen met verschillende omstandigheden, zoals de ernst van de overtreding."
Een werkgever die cameratoezicht overweegt, kan het best eerst de juridische mogelijkheden nagaan, adviseert Flight. "Ik zou eerst bellen met de ondernemingsraad en met de privacy officer die binnen het bedrijf over gegevensverwerking gaat." In een kleiner bedrijf zonder or of personeelsvertegenwoordiging kan een arboprofessional adviseren en de werkgever ondersteunen richting een leverancier van camerasystemen, denkt hij. "Het is goed als veiligheidskundigen weten dat ze er met directie en medezeggenschap over moeten praten."
Een veiligheidskundige kan adviseren over wetgeving, de uitvoering van een DPIA, de noodzaak van cameratoezicht, bewaartermijnen en het opstellen van beleid. Maar Flight tipt: "Maak gebruik van bestaande procedures. Koppel de verwerking van persoonsgegevens aan het personeelsreglement waarmee mensen akkoord zijn gegaan bij indiensttreding. Regel het op dezelfde manier als waarop je omgaat met de verwerking van persoonsgegevens uit andere informatiebronnen."
Nieuwe technieken: afluisteren zorgwekkend
Ondertussen worden de camera's steeds slimmer. Want bedrijven hebben niet de menskracht om urenlang saaie beelden terug te kijken. Daarom springen nieuwere camera's pas automatisch aan als ze een bijzonder geluid horen of beweging detecteren. Ook wordt kunstmatige intelligentie (AI) toegepast om beeldmateriaal snel te analyseren.
Nieuwe techniek baart CNV grote zorgen, zegt CNV-woordvoerder Kees de Vos. "Camera's worden steeds vaker uitgerust met een microfoonfunctie, waardoor werkgevers medewerkers kunnen afluisteren. Daar maken we ons echt heel grote zorgen over. Dat is ver over de schreef en dat moet je als werknemer meteen aankaarten."
Over het modelautootje met verborgen camera trok de CNV ook meteen aan de bel. De bond wees de werkgever op een mogelijke boete. Kort daarop was het autootje uit de kast verwijderd.
Wil je direct met dit onderwerp aan de slag? Bekijk dan:
