Medio 2025 publiceerde de Sociaal-Economische Raad (SER) deel 2 van de Arbovisie 2040. Daarin roept de raad op tot versterking van preventie en betere uitvoerbaarheid en effectiviteit van arboregels. Voorzitter Kim Putters deed daar nog een schepje bovenop met een call to action. De aanleiding: er zijn nog steeds bedrijven waar ongezond en onveilig wordt gewerkt. Dat moet veranderen. 

Arbeidsomstandigheden zijn te verbeteren door effectieve arboregels in combinatie met gerichte preventie op de werkvloer. Daarom bevat het advies onder andere aanbevelingen voor moderne en naleefbare arboregels en arbeidsgerelateerde zorg met een focus op preventie. 

Intensieve samenwerking rondom arbobeleid 

De SER roept alle betrokkenen bij arbobeleid op tot intensieve samenwerking. Naast uiteraard de arboprofessionals is ook de ondernemingsraad (or) daarin een speler van belang. Het is extra waardevol wanneer die or niet wacht op een risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) of arbojaarplan, maar zelf in actie komt. Bijvoorbeeld door vroegtijdig aan te haken bij arbokwesties en zelf met voorstellen te komen. Daarnaast doe je er als arboprofessional goed aan om een dergelijke samenwerking proactief op te zoeken.

Arbo in een veranderende arbeidswereld 

Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) komt steeds vaker voor. Hoge werkdruk en burn-out, geweld en intimidatie, discriminatie en pesten, dat alles vraagt om een gerichte aanpak. Zowel binnen het preventiebeleid als in de arboregelgeving en in lijn met bredere ontwikkelingen op de werkvloer. 

Een ander aandachtspunt is de toenemende diversiteit op de werkvloer. De effecten van bijvoorbeeld blootstelling aan gevaarlijke stoffen zijn vaak uitsluitend onderzocht bij volwassen witte mannen. Terwijl deze stoffen mogelijk een ander – en schadelijker – effect hebben op vrouwen en jongeren. Daarnaast lopen ouderen andere gezondheidsrisico's nu zij steeds langer doorwerken. Ook taal speelt een rol in arbeidsomstandigheden. Zo begrijpen arbeidsmigranten de Nederlandse (arbo)regels niet altijd. 

Deze ontwikkelingen vragen om maatregelen die recht doen aan de diversiteit van de beroepsbevolking. Zoals beschermende kleding toegespitst op vrouwen en aangepaste normen voor het werken met gevaarlijke stoffen. 

Risico's zijn niet overal goed in beeld  

Werkgevers zouden beter moeten inspelen op dit soort risico's. Volgens Kim Putters gebeurt dat nog niet altijd, omdat de risico's niet overal goed in beeld zijn. De SER concludeert dat een derde van de bedrijven nog geen volledig overzicht heeft op hun werkgerelateerde risico's. Vooral in sectoren waar met gevaarlijke stoffen wordt gewerkt, gaat dat mis. Snel veranderende werkomgevingen dragen hieraan bij. 

De SER stelt ook aanpassingen voor in het arbostelsel, zoals versterking van de wettelijke positie van arbokerndeskundigen op het gebied van preventie. Daarnaast pleit de SER voor betere samenwerking tussen bedrijfsartsen en de reguliere zorg. Concrete Management, arboprofessionals en ondernemingsraden kunnen op dit moment nog weinig met deze aanbevelingen, omdat de voorstellen nog niet zijn uitgewerkt. 

Proactieve aanpak: voorkom ziekte door werk    

De SER roept verder op tot een proactieve aanpak van alle betrokkenen: voorkom dat mensen ziek worden van hun werk of betrokken raken bij ongevallen. Oftewel: voorkom problemen voordat ze ontstaan. Zet vol in op de omslag van zorg naar preventie.  

Volgens het SER-rapport is ongeveer 5% van alle ziekten toe te schrijven aan ongunstige arbeidsomstandigheden. Dat komt neer op zo'n € 1,8 miljard aan zorguitgaven. Slachtoffers voorkomen is cruciaal, maar ook deze kosten beperken is van groot belang. 

Het uitgangspunt van de Arbowet is tenslotte dat niemand ziek mag worden van het werk. Dat is niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een morele. Bovendien loont het: zeker in tijden van arbeidsmarktkrapte is het belangrijk om de beschikbare arbeidscapaciteit optimaal te benutten. 

 Maatwerk begint bij samenwerking  

Het is de gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgever, or en arboprofessional om de bestaande arboregels daadwerkelijk toe te passen en te handhaven – op basis van passende, bewust gekozen maatregelen. De Arbowet biedt immers ruimte aan werkgevers om samen met de arbodeskundigen en de or invulling te geven aan de arbokeuzes. 

Er is in samenwerking van alles mogelijk. Vanuit de praktijk op de werkvloer kan elke betrokken partij waardevolle en slimme ideeën aandragen. 

• Toets of voorlichting en preventie adequaat zijn. Zijn ze begrijpelijk voor iedereen? Beschikbaar in meerdere talen? Met duidelijke uitleg? 
• Verplicht het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en zie toe op correct gebruik. 
• Houd rekening met diversiteit, bijvoorbeeld bij bedrijfskleding. Niet iedereen past in dezelfde mal. Zo ontwikkelt Defensie momenteel een scherfvest speciaal voor vrouwen – beter passend bij het lichaam en dankzij diverse afstelmogelijkheden ook beter beschermend. 

Arbo is meer dan verplichtingen afvinken  

De RI&E moet meer zijn dan een lange, standaard vragenlijst. Arbozorg mag niet beperkt blijven tot het afvinken van verplichtingen. Maak serieus werk van de inventarisatie en aanpak van daadwerkelijke risico's en ongewenste arbeidsomstandigheden. Betrek als arboprofessional de or bij de uitvoering van de RI&E. Want de risico-inventarisatie mag geen standaard sjabloon zijn, maar moet inzicht geven in de specifieke bedrijfsrisico's. 

Zoals gezegd is preventie het primaire doel van de Arbowet: gezondheidsnadelen door werk voorkomen. Die preventie moet zich richten op meerdere aspecten, zoals veiligheid, werkklimaat, werksfeer en werkdruk. De RI&E is geen doel op zich en mag niet afglijden naar een verplicht nummer waar niemand echt iets mee doet. Houd dit goed in de gaten. 

Praktijktips  voor preventief arbobeleid

Dit artikel verscheen in iets andere vorm op ORnet